ਪਾਣੀ ਤੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ – ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸੰਕਟ

“ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਬੋਲਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ”

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ‘ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਉਸੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਘੁਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਜੋ ਪਾਣੀ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨੀਅਮ (ਯੁਰੇਨੀਅਮ) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਖਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।

ਭੂ-ਗਰਭ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦੁਹਰਾ ਸੰਕਟ: ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਲਗਾਤਾਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ 110 ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 105 ‘ਚ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 500-600 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ।

ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਜ਼ਹਿਰ: ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ) ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ WHO ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਤੋਂ 5-10 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਕੇਨਸਰ, ਗੁਰਦੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨੁਕਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਲਕੀਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਬਠਿੰਡਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੱਕ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ।

ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ (ਫਾਸਫੇਟ ਖਾਦਾਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ (ਫਲਾਈ ਐਸ਼) ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਵਾਬ: ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ। ਰਿਵਰਸ ਓਸਮੋਸਿਸ (RO) ਪਲਾਂਟ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਇਹ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਧੀਮੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? RO ਪਾਣੀ ਪੀਓ ਜੇ ਮੁਮਕਿਨ ਹੋਵੇ। ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਓ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕਰੋ ਕਿ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ: ਉਹ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਹਾਰੇਗਾ ਨਹੀਂ।

🙏 ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ – ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ। 🙏