ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ – ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਚੁੱਪ ਤਬਾਹੀ

“ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ’ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ”

ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ – ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ – ਅੱਜ ਘਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲ ਕੇ ‘ਅਨਪੜ੍ਹ’ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਮਾਪੇ ਆਪ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜਾ – ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅੰਕੜੇ ਡਰਾਉਣੇ: 1971 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 78% ਸੀ, 2011 ਵਿੱਚ ਘਟ ਕੇ 75% ਰਹਿ ਗਈ (ਪੂਰਨ ਅੰਕੜੇ ਅਜੇ ਹੋਰ ਘਟੇ ਹਨ)। ਪੰਜਾਬ ਦੇ 10-12 ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੀ/ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਲ: ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਅੱਜ ਦੇ 15-25 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ‘ਸ਼ਾਨ’ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਕਾਰਨ: ਪਹਿਲਾ – ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਗੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚੇ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਦੂਜਾ – ਮੀਡੀਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਚੈਨਲਾਂ ‘ਤੇ ਹਿੰਦੀ/ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਧੇਰੇ। ਤੀਜਾ – ਪ੍ਰਵਾਸ। ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭੁੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਧਿਕਰਨ’ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ‘ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਠ’ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ ਪੱਧਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹਨ। ਅਸਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

• ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਓ।
• ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ।
• ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖੋ।
• ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਪੋਸਟਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ।
• ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ: ਜਿਸ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਰੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਮਰੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੇ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾਇਆ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਗੀਆਂ, ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੀਆਂ।

ਇਹ ਸਮਾ ਹੈ ਖੁਦ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦਾ – ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੋਂ ਬੋਲੋ – “ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ।”

🙏 ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਜਿੰਦਾਬਾਦ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਜਿੰਦਾਬਾਦ। 🙏