1984 ਦੇ ਦੰਗੇ – ਉਹ ਚੁੱਪ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਰੋਂਦੀ ਹੈ

31 ਅਕਤੂਬਰ 1984। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉੱਠਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਦੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੇਠ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਤਲੇਆਮ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਦਰਦ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ – ਮਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਹਾਰਾ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਬੱਚੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਸਾੜਦੇ ਵੇਖਿਆ।

ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਅੰਕੜਾ: ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 2,700 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਬੁਝ ਗਏ। ਕਈ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ-ਦੋ ਪੁੱਤ ਗੁਆ ਲਏ।

ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ: ਅੱਜ 40 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੋਸ਼ੀ ਅਜੇ ਤਕ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤੇ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਿਆਂ ਮਿਲੇ।

ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਰਜ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿਖਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ,ਸਗੋਂ ਅਨਖ ਨਾਲ ਜਿਓਂਦਾ ਹੈ |

ਸਾਡਾ ਸਬਕ: ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ। 1984 ਦੇ ਦੰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨ ਦਾ ਉਹ ਦਾਗ਼ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਦਾਗ਼ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ।

🙏 ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ, ਜੋ ਉਸ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। 🙏